Ngā Tikanga o Te Tekau

Hei Whakarāpopoto
Ka tūhurangia ngā tikanga o te tekau i roto i te tāpiritanga me te tangohanga. Arā, he aha ngā takirua tau ina tāpirihia, ko te 10 te tapeke, ko te hanga hoki i tētahi tekau kia ngāwari ai te whakaoti i te tāpiritanga, te tangohanga rānei.
Te Hononga ki te Marautanga
Taumata 1
Te Tau me te Taurangi (Te Mātauranga Tau me ngā Rautaki Tau)
Whāinga Paetae 1:
Ka mōhio ki ngā tauoti 0–100:
  • te whakaingoa i ngā tohutau;
  • ngā raupapa tatauranga whakamua, whakamuri hoki;
  • ngā tikanga uara tū:
  • te rima me ngā tauhono;
  • ngā tauhono o te tekau;
  • te tekau me ngā tauhono;
  • ngā tau ngahuru;
  • te maha o ngā tekau me ngā tahi kei roto i tētahi tau;
  • te rahi me te hanga o tētahi tau.
 
Taumata 2
Te Tau me te Taurangi (Te Mātauranga Tau me ngā Rautaki Tau)
Whāinga Paetae 4:
Ka whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana te tauoti me te hautau, ka whakamārama hoki i te rautaki:
Ngā Whāinga Ako
  • Kia ū marika ngā meka matua mō te tāpiritanga (kaua e nui atu i te 10 te otinga) me ngā tāngohanga e whai pānga ana.  Hei tauira, 3 + 7 = 10, 10 – 7 = 3.  Arā, kia makere noa iho ngā otinga
  • Ki te whakamahi i te rautaki ‘Hangaia he tekau’ hei whakaoti tāpiritanga, tangohanga hoki.
Ngā Tikanga Pāngarau

Ko te rautaki ‘Hangaia he tekau’ tētahi huarahi matua hei whakaoti tāpiritanga, tangohanga rānei.  Koia nei he tauira:

  • Hei whakaoti i te 8 + 5:  Tangohia kia 2 i te 5 (ko te 3 ka toe mai).  Tāpirihia te 2 ki te 8, ka 10.  Tāpirihia te 3 ki te 10, ka 13.

diagram.

  • Hei whakaoti i te 78 + 7:  Tangohia kia 2 i te 7 (ko te 5 ka toe mai).  Tāpirihia te 2 ki te 78, ka 80.  Tāpirihia te 5 ki te 80, ka 85.

78 + 7 = 80 + 5 = 85

  • Hei whakaoti i te 16 – 7:  Tangohia te 6 i te 16 i te tuatahi, ka 10.  Tangohia te 1 i te 10, ka 9.

diagram.

E tika ana kia ako te tamaiti i ngā rautaki pēnei i te ‘Hangaia he tekau’ hei huarahi whakaoti tāpiritanga, tangohanga hoki.  He uaua rawa te whakamahi i ngā rautaki ‘tatau’ hei whakaoti i ngā tāpiritanga mēnā he tau nui e whai wāhi mai ana (kāore e rawaka ngā matimati!)

Ngā Rauemi
He Rapanga Pakitau 1

He Rapanga Pakitau 2

He huinga anga tekau whai-ira (arā kua tuhia he ira ki te anga tekau)

He porotiti

He anga tekau wātea

He Rapanga Pakitau 3

He Rapanga Pakitau 4

He Rārangi Kupu

tens frame
anga tekau wātea
blank tens frame
counter
strategy
Hei Raupapa I Ngā Mahi Ako

Hei Timatanga

  1. Me mōhio ngā tamariki ki ngā tāpiritanga katoa ko te 10 te otinga.  Arā, ko ēnei:
    1 + 9 = 10, 2 + 8 = 10, 3 + 7 = 10, 4 + 6 = 10, 5 + 5 = 10, 6 + 4 = 10, 3 + 7 = 10, 2 + 8 = 10, 1 + 9 = 10.

Me āta tirotiro pea ngā tāpiritanga e whakaaturia ana i ngā rauemi pēnei i ēnei:

diagram.
diagram.
  1. Kia mōhio hoki ngā tamariki ki te whakaatu i ngā tau mai i te 10 ki te 20 ki runga i ngā anga tekau.  Ina kitea ngā anga tekau pēnei i ēnei, he tere te whakahua i te tau e whakaaturia ana (ehara tēnei i te mahi tatau).  He tere kite i te 10 me te 3, me te mōhio anō ko te 10 + 3 = 13

diagram.

  1. Ko tētahi mahi pai hei whakaū i tēnei mātauranga, ko te whakamahi i ō matimati hei whakaatu i tētahi tau.  Me pēnei te mahi me ngā kōrero:

    Ngā mahi: He tauira kōrero:
    Whakaaturia kia tekau ngā matimati,
    kātahi ka whakaatu i ngā matimati e
    3 (kaua e whakaatu mō tētahi wā roa,
    kia kore e taea te tatau).
    Āta titiro ki aku matimati. 
    He aha te tau e whakaaturia ana?

    E hia aku matimati?

    He aha te tau?

Kia pērā anō ngā mahi mō ētahi tau nui ake i te 20 – ko te mahi a ngā tamariki he tatau e hia ngā tekau i whakaaturia ai, e hia ngā kotahi.

  1. Atā tirohia te whakamahinga o te anga tekau hei whakaoti tāpiritanga.  Tukuna tētahi rapanga tāpiri pēnei i tēnei:
    E 8 ngā āporo a Hinewai, e 7 ngā ārani a Matiu.  E hia katoa ngā hua rākau

Mā ngā tamariki e whakatauira te tāpiritanga ki ngā anga tekau.  Arā, ka whakaaturia te 8 ki tētahi anga tekau, te 7 ki tētahi:

diagram.

Mā ngā tamariki anō e whakaaro tētahi huarahi hei whakaoti i te tāpiritanga, ka whakamārama ai (kaua mā te mahi tatau).

Arā,, ka nukuhia ētahi ārani e rua ki te anga e whakaatu ana i ngā āporo:

diagram.

Mā konei e kite ai ngā tamariki, he ōrite te 8 + 7 ki te 10 + 5.  He mātauranga nui tēnei e taunga ai rātou ki ngā rautaki ā-hinengaro mō te tāpiritanga me te tangohanga.

Hei Whakahīkoi i te Kaupapa
Koia nei ngā mahi hei whakapakari i ngā tamariki ki te whakamahi i te rautaki ‘Hangaia he tekau’ hei whakaoti ā-hinengaro i ngā rapanga tāpiritanga me ngā rapanga tangohanga.

  1. Hoatu ētahi rapanga pakitau tāpiri hei whakaatu mā ngā tamariki ki ngā anga tekau.  Koia nei ngā momo tāpiritanga e tika ana:
    9 + 7, 9 + 8, 9 + 6, 8 + 9, 8 + 7, 8 + 6, 8 + 5, 7 + 9 …  Kei te whārangi mahi ‘He Rapanga Pakitau 1 (PDF, 67KB) ētahi.

    He mea nui, kia whai wāhi ngā tamariki ki te whakamārama i te rautaki e whakamahi ana rātou.  Me mahi takirua pea ngā tamariki – mā tētahi e hoatu te rapanga pakitau, mā tētahi e whakatauira, ka whakamārama ai i te huarahi whakaoti.

    Kia taunga rā anō ki tēnei, kātahi ka hoatu i ētahi tāpiritanga pēnei i ēnei:
    25 + 8, 27 + 6, 38 + 7 …

     
  2. Ināianei, ka whakatauira ngā tāpiritanga ki ngā anga tekau kua oti kē te tuhi he ira ki runga.  Hei tauira:
    E 9 ngā pāua i rukuhia e Manahi.  E 7 ngā pāua a tōna teina.  E hia katoa ā rāua pāua?

    diagram.

    Ko tā ngā tamariki, he āta whakaaro i te nuku o ngā porotiti/ira i runga i ngā anga hei whakamahi i te rautaki ‘Hangaia he tekau’.  Arā, he mahi ā-hinengaro.  Me pēnei pea te kōrero a te kaiako:
    E 9 ngā ira kei tēnei kāri.  E hia ngā ira hei hanga i te 10?
    I roto i ō koutou hinengaro, nukuhia tētahi o ngā ira mai i te 7.
    Kua 10 ngā ira ki konei ināianei.  E hia ngā ira kei te toe ki tēnei o ngā anga?
    Nō reira, e hia katoa ngā ira?

    Hoatu he rapanga tāpiritanga hei whakaoti mā ngā tamariki.  Ko tā rātou he whakamahi i ngā anga tekau whai-ira.  Kei te whārangi mahi ‘He Rapanga Pakitau 2’ (PDF, 66KB)ētahi.

    Ko tēnei tētahi o ngā hīkoitanga matua e whanake ai ngā rautaki a ngā tamariki, mai i te rautaki whakamahi taputapu, ki te rautaki ā-hinengaro.

     
  3. I konei, ka noho te kaiako ki mua i ngā tamariki.  Kei te kaiako anake ngā anga tekau, ko ia anake e kite ana i ngā ira kei runga (kaua e whakaatu ki ngā tamariki).  Kia pēnei ngā kōrero a te kaiako:
    E 8 ngā ira kei tēnei o ngā anga.  Āta whakaarohia tēnei anga i ō koutou hinengaro.  E hia ngā ira i te rārangi o runga?  E hia ngā ira i te rārangi o raro?  E hia ngā wāhi e wātea ana?

    E tāpiri ana ahau i te 8 me te 6.  E rua ngā anga – tētahi mō te 8, tētahi mō te 6.  Whakaahuangia ēnei anga i ō koutou hinengaro.  Pēhea te nuku o ngā ira hei whakaoti i tēnei tāpiritanga?  Whakamāramahia mai.
    E hia ngā ira me nuku hei hanga i te tekau?
    E hia ngā ira kei te toe?
    E hia katoa ngā ira?

  4. Ko tā ngā tamariki ināianei, he whakaahua i ngā anga tekau i roto i ō rātou hinengaro hei whakaoti i ngā rapanga tāpiri.  Kāore rātou e whakamahi taputapu.  Kei te whārangi mahi ‘He Rapanga Pakitau 3’  (PDF, 66KB) ētahi.  Me waiho hoki mā ngā tamariki e tuhi ētahi rapanga.

     
  5. Ināianei ka whakamahia ngā anga tekau hei whakaoti i ngā rapanga tangohanga.  Ka tīmata ki ngā anga tekau wātea me ngā porotiti.  Kōrerohia tētahi rapanga pēnei i tēnei: 
    Tekau mā whitu ngā ika i mau i a Pāpā, e 8 ka hoatu ki ngā whanaunga.  E hia ka toe mai?
    Koia nei he anga tekau hei whakaatu i ngā ika 17.

    diagram.

    Me pēhea e tango ai i te 8?  Kaua e tatau.
    Mā te kaiako e whakatauira te tangohanga.  Arā, ka tango i te 7 i te tuatahi, ka 10.  Tangohia tētahi anō, ka 9.  Me pēnei pea ētahi o ngā kōrero:
    E hia ngā porotiti kei tēnei o ngā anga. 
    Āe, e 7.  Tangohia ērā. 
    E hia anō hei tango atu?
    Tangohia te kotahi i tēnei o ngā anga.
    E hia e toe mai ana?

  6. Ka whakamahi ngā tamariki i ngā anga tekau me ngā porotiti hei whakaoti i ngā rapanga tangohanga.  Kei te whārangi mahi ‘He Rapanga Pakitau 4’ (PDF, 68KB) ētahi.

    He mea nui, kia whai wāhi ngā tamariki ki te whakamārama i te rautaki e whakamahi ana rātou.  Me mahi takirua pea ngā tamariki – mā tētahi e hoatu te rapanga pakitau, mā tētahi e whakatauira, ka whakamārama ai i te huarahi whakaoti.

     
  7. I konei, ka hurihia ngā rapanga tangohanga hei tāpiritanga – koia he rautaki anō hei ako mā ngā tamariki.

    E mahi ana a Waiora i te tangohanga nei, te 15 – 9.  Ka pātai ia ki a ia anō, “E 9, tāpirihia te aha, ka 15?”
    Me whakatauira ki ngā anga tekau.
    Tīmata ki te 9.
    Tāpirihia te 1, ka 10.
    E hia anō hei tāpiritanga atu kia eke atu ki te 15?
    Āe, e 5.  E hia katoa ngā ira kua tāpirihia atu?
    Āe, 1 ki konei, e 5 ki konei.  E 6 katoa.


    diagram.

     
  8. Mā ngā tamariki e tuhi ētahi rapanga tāpiritanga, rapanga tangohanga hei hoatu ki ō rātou hoa.  Me whakamahi te rautaki ā-hinengaro ‘Hangaia he tekau’ hei whakaoti i ngā rapanga.  Me whai wāhi anō ngā tamariki ki te whakamārama i ā rātou mahi ā-hinengaro ki tētahi atu (pērā i tētahi hoa, te kaiako, ō rātou mātua rānei).

Hei Whakarāpopoto

Whakamahia tēnei rautaki ā-hinengaro (‘Hangaia he tekau’) hei whakaoti i ngā rapanga e whai wāhi mai ana ngā tau pēnei i ēnei:

Tāpiritanga:    25 + 7, 37 + 8, 76 + 9, 48 + 5

Tangohanga:    24 – 7, 36 –  8, 62 – 5, 85 - 9


Log in or register to create plans from your planning space that include this resource.